Sitemizi Google aramalarında tercih edilen kaynak olarak ekleyin.
Diplomasını aldığı gün, babası oğlunun fotoğrafını telefonunun ekranına koymuştu.
Fotoğrafı her açtığında biraz daha büyüyen bir gurur duyuyordu içinde. Oğlunun omzundaki cübbeye, elindeki diplomaya, yüzündeki o mahcup gülümsemeye bakıyordu. Yıllarca sabahın köründe kalkıp çalışmasının, eve yorgun dönüp yine de oğlunun derslerini sormasının, bazı kışlar kendine yeni bir mont almadan geçirmesinin bir karşılığı vardı artık.
Hiç değilse öyle sanıyordu.
Mehmet, oğlunun üniversiteyi bitirmesiyle hayatının kolaylaşacağını düşünmüştü. Oğlu okuyacak, bir işe girecek, kendi ayakları üzerinde duracak; belki bir gün babasının yıllardır ertelediği küçük hayallerini bile gerçekleştirecekti. İnsan, evladının geleceğini kendi ömrünün devamı gibi görüyordu. Mehmet de herkes kadar yanılmıştı bu konuda.
Aradan iki yıl geçti.
Diploma, salonun duvarında asılı kaldı. Oğlunun başvurduğu işlerin ilanları değişti, şirketlerin adları değişti, görüşmelerin yapıldığı binalar değişti. Değişmeyen tek şey, eve döndüğünde yüzüne yerleşen o ifadesizlikti.
İlk zamanlar annesi sorardı:
“Nasıl geçti oğlum?”
“Olmadı anne.”
“Canın sağ olsun. Başka yere başvurursun.”
Sonra aynı konuşmalar kısaldı. Çünkü umut da insanın içinde bir yere kadar konuşabiliyordu.
Mert, arkadaşlarının işe girdiğini duydukça telefonunu sessize almaya başladı. Birinin atandığını, bir başkasının yurt dışına gittiğini, ötekinin babasının tanıdığı sayesinde bir şirkette işe başladığını öğrendiğinde tebrik mesajı yazıyor, sonra telefonu yatağın üzerine bırakıp saatlerce tavana bakıyordu.
Kendisinden daha az çalışmış, daha az başarılı olmuş insanların önüne geçtiğine inanıyordu. Bazen haklıydı da. Bazen torpilin, tanıdığın, paranın kapıları açtığı bir dünyada emeğin karşılığını bulamadığını görüyordu. Ama bir süre sonra bütün kapılar aynı kapı oldu onun için; bütün insanlar aynı haksızlığın temsilcisine dönüştü.
Buna annesiyle babası da dâhildi.
Babası bir akşam, sofrada önündeki ekmeği bölerken sordu:
“İŞKUR’a baktın mı oğlum? Bir de belediyenin ilanı vardı.”
Mert başını kaldırmadı.
“Baba, ben dört yıl üniversiteyi bunun için mi okudum?”
Mehmet sustu. Söylemek istediği çok şey vardı. Kendisi ortaokuldan sonra çalışmaya başlamıştı; oğlunun okuması için yıllarca fazladan mesaiye kalmış, hafta sonları başka işlere gitmişti. Ama oğlunun karşısında bunları bir borç senedi gibi açmak istemiyordu.
“Onun için okumadın elbette,” dedi. “Ama hayat bazen istediğimiz yerden başlamıyor. Bir yerden başlamak lazım.”
Mert sandalyesini geriye itti.
“Sen anlamazsın baba. Senin zamanında bir işe giren ömür boyu çalışıyordu. Şimdi ne olduğunu biliyor musun sen?”
Mehmet, oğlunun sesindeki öfkeyi duydu. Fakat öfkenin altında ne kadar korku bulunduğunu henüz anlayamıyordu.
“Bilmiyorum,” dedi sakince. “Anlatırsan anlamaya çalışırım.”
Mert güldü. Kısa, acı bir gülüştü bu.
“Ben de zaten bütün hayatım boyunca sizin anlamanızı bekledim.”
O akşam kimse yemeğini bitirmedi.
Mehmet’in küçük bir tamir atölyesi vardı. Otuz yıl boyunca aynı sokakta çalışmış, elinden geleni yaparak evini geçindirmişti. Dükkânı büyümemişti belki ama kimseye borçlu kalmamıştı. Oğlunun üniversite masraflarını karşılamak için birkaç kez kredi çekmiş, sonrasında her taksiti zamanında ödemişti.
Mert mezun olduktan aylar sonra, kendi alanıyla ilgili küçük bir danışmanlık işi kurmaktan söz etti. Birkaç arkadaşıyla proje hazırlamışlardı. İnternetten çalışacaklar, şirketlere hizmet vereceklerdi. Başlangıç için sermaye gerekiyordu.
Annesi hemen umutlandı. Oğlunun yeniden konuşmaya başlaması bile ona iyi gelmişti.
Mehmet ise günlerce hesap yaptı. Emekliliğinde rahat etmek için biriktirdiği paranın önemli bir bölümünü vermesi gerekecekti. Yine de oğlunun bir başkasının kapısında iş beklemek yerine kendi işini kurmasını istiyordu.
Parayı verdiğinde Mert, babasına sarıldı.
“Bunu unutmayacağım baba.”
Mehmet o cümleyi, aldığı paranın geri ödeneceğine dair bir söz gibi değil, oğlunun kendisine duyduğu sevginin işareti gibi sakladı içinde.
İş kuruldu. Birkaç ay işler iyi gitti. Sonra ortaklardan biri ayrıldı, beklenen müşteriler gelmedi, yapılan harcamalar arttı. Mert geceleri bilgisayar başında oturuyor, sabahları kimseyle konuşmadan evden çıkıyordu.
Altı ay sonra şirket kapandı.
Mehmet, bir akşam atölyeden eve döndüğünde oğlunu mutfakta buldu. Masanın üzerinde faturalar, banka bildirimleri ve buruşturulmuş kâğıtlar vardı.
“Ne oldu oğlum?”
Mert başını kaldırdı.
“Bitti.”
“Ne bitti?”
“Her şey!”
Mehmet sandalye çekip oturdu. Kâğıtlara baktı. Rakamları anlamaya çalıştı. Oğlunun ne kadar borcu kaldığını sordu. Mert önce cevap vermedi, sonra birden konuşmaya başladı. Müşterilerden, ortaklarından, piyasadan, kendisini yarı yolda bırakan insanlardan söz etti. Her cümlesinde haklı olduğu bir şey vardı; her cümlesinde biraz daha büyüyen bir çaresizlik.
Mehmet dinledi.
En sonunda yalnızca şunu söyledi:
“Birlikte bakarız. Ne yapılabilir, düşünürüz.”
Mert’in yüzü değişti.
“Birlikte mi? Sen ne yapacaksın baba? Bana verdiğin parayı bile kurtaramadın.”
Söz ağzından çıkar çıkmaz mutfakta ağır bir sessizlik oldu.
Mehmet’in yüzünde bir acı belirdi ama cevap vermedi.
Mert devam etti:
“Sen bana destek oldun diye her şeyi bildiğini sanıyorsun. Ben senin gibi bir dükkânda ömür tüketmek istemedim. Bir şey yapmak istedim. Olmadı. Şimdi de bana akıl veriyorsun.”
“Ben sana akıl vermedim oğlum.”
“Vermediysen ne diye soruyorsun?”
Mehmet ayağa kalktı. Söyleyeceklerini toparlamak için bir an bekledi.
“Benim sana verdiğim para gitti diye üzülmüyorum,” dedi. “Senin kendini bu kadar yalnız hissetmene üzülüyorum.”
Mert başını çevirdi.f
“Beni yalnız bırakan sizsiniz zaten.”
Mehmet o gece salondaki koltukta uyudu. Yatak odasına girdiğinde karısının yüzüne bakacak gücü kendinde bulamamıştı. Çünkü yıllardır oğluna bir hayat kurmak için uğraşmış, şimdi onun gözünde hayatını yanlış yaşamış bir adama dönüşmüştü.
Sonraki aylarda evin içindeki sesler azaldı, gerginlik arttı.
Mert iş aramaya devam ediyordu. Bazı günler umutla çıkıyor, bazı günler daha kapıdan girerken öfkeli oluyordu. Annesi onun sevdiği yemekleri yapıyor, babası atölyeden dönerken bazen cebine harçlık bırakıyordu. Bunların hiçbirini konuşmuyorlardı. Çünkü her yardım, Mert’e başarısızlığının hatırlatılması gibi gelmeye başlamıştı; her sessizlik de annebabasına evlatlarını kaybettiklerini düşündürüyordu.
Bir gün Mert, babasının atölyeden getirdiği eski bir gömleği görünce alay etti.
“Sen hâlâ bunları giyiyorsun, değil mi? Sonra da bana hayatı öğreteceksin.”
Mehmet gömleğinin yakasına baktı. Yıpranmıştı, doğru. Ama temizdi. Otuz yıl boyunca çalışırken giydiği gömleklerden biriydi.
“Gömleğimden utanacak değilim,” dedi.
“Ben utanıyorum işte!”
Bu kez Mehmet’in sesi yükseldi.
“Neden oğlum? Ben ne yaptım sana?”
Mert cevap vermedi. Odasına gitti, kapıyı çarptı.
Mehmet, mutfakta bulaşık yıkayan karısının yanına oturdu. Kadın musluğu kapatıp ellerini kuruladı. Kocasının yüzüne baktı ama bir şey sormadı.
“Ben nerede yanlış yaptım?” diye fısıldadı Mehmet.
Kadın, yıllardır ilk kez kocasının ne kadar yaşlandığını o anda fark etti. Saçları ağarmıştı, ellerinin üzerindeki damarlar belirginleşmişti. Oysa Mehmet, oğlunun yanında yaşlandığını hiç kabul etmemişti.
“Bilmiyorum,” dedi kadın. “Ama her şeyi yanlış yapmış olamayız.”
İkisi de bu cümleye inanmak istiyordu.
Kırılma noktası, bir iş görüşmesinden sonra geldi.
Mert eve döndüğünde kapının önünde babasının ayakkabılarını gördü. Mehmet normalden erken gelmişti. Atölyede bir müşterinin eski makinesini tamir ederken eli kesilmiş, sağlık ocağına uğramıştı. Küçük bir yaraydı; üzerine pansuman yaptırıp dönmüştü.
Mert, salonda babasını otururken buldu.
“Yine mi bir şey oldu?”
Mehmet başını kaldırdı.
“Yok. Elimi kestim biraz.”
Mert, masanın üzerindeki bandajlı ele baktı. Bir an için çocukken babasının elini tutarak yürüdüğü günleri hatırladı. Sonra o düşünceyi zihninden uzaklaştırdı. Çünkü insan bazen kendi içindeki merhamete bile öfke duyuyordu; merhamet, öfkesini haklı çıkarmasını zorlaştırıyordu.
“Benim de bugün görüşmem kötü geçti,” dedi. “Adam, deneyimin yok dedi. Nereden bulacağım deneyimi? İş vermiyorlar ki deneyim kazanayım!”
Mehmet başını salladı.
“Haklısın. Bu gerçekten zor.”
Mert sanki bu cevabı beklemiyordu.
“Sen de mi haklısın diyorsun şimdi? Ne işe yarıyor haklı olmam?”
“Bilmiyorum oğlum. Keşke bilsem.”
“Keşke! Hepinizin bildiği tek şey bu zaten. Keşke okumasaydım, keşke bu ülkede doğmasaydım, keşke sizin çocuğunuz olmasaydım!”
Son cümle odanın içinde kaldı.
Annesi mutfaktan çıktı. Mehmet, bir süre oğluna baktı. Sonra yavaşça ayağa kalktı.
“İlk ikisine bir şey diyemem,” dedi. “Bu ülkede iş bulamaman senin suçun değil. Emek verip karşılığını alamaman da insanın canını yakar. Ama son söylediğine bir şey diyeceğim.”
Mert gözlerini kaçırdı.
“Senin baban olduğum için özür dilemeyeceğim. Sana verebildiğim her şeyi verdim demiyorum. Elbette eksiklerim oldu. Belki bazı şeyleri anlamakta geç kaldım. Ama seni yetiştirmek için çalıştığım yılları, senin gözünde utanılacak bir hayat yaşamışım gibi kabul edemem.”
Mert bir şey söylemek istedi, ama babası ilk kez sözünü kesmeden kendisini dinlemesini beklemiyordu.
“Benim de bir ömrüm var oğlum. Ben de yoruluyorum. Ben de korkuyorum. Emeklilikte rahat ederiz diye biriktirdiğim parayı senin geleceğine verdim. İşin yürümemesi seni kötü bir insan yapmaz. Beni de başarısız bir baba yapmaz. Ama sen her öfkelendiğinde bizi ezerek rahatlayamazsın.”
Mert’in yüzü kızardı.
“Yani şimdi bana nankör mü diyorsun?”
“Hayır. Sana acı çekiyorsun diyorum. Ama acı çekmen, başkasına acı çektirme hakkı vermiyor.”
Mehmet’in sesi titremiyordu artık. Ne bağırıyordu ne de oğlunu suçluyordu. Yalnızca yıllardır içinde biriktirdiği gerçeği söylüyordu.
“Ben senin düşmanın değilim. Ama bundan sonra her hakareti sineye çekmeyeceğim. Yardım isteyebilirsin. Beraber bir yol arayabiliriz. Fakat bu evde birbirimizi aşağılayarak yaşayamayız.”
Mert, babasının yüzüne baktı. İlk kez onun karşısında kendini savunmak zorunda olmayan bir insan görüyordu. Bu adam ne onu kovuyordu ne de her davranışına boyun eğiyordu. Sadece kendisi için de bir sınır çiziyordu.
Mert odasına gitti.
O gece kapıyı çarpmadı.
Aradan üç gün geçti. Evde yine az konuşuldu. Mert, sabahları iş başvurularını yapmaya devam etti. Babası da atölyesine gitti. Aralarında bir barışma yaşanmadı. Kimse kimseye sarılıp her şeyi unutmamıştı.
Dördüncü gün Mert, babasının odasının kapısını çaldı.
Mehmet yatağın kenarında oturmuş, gözlüğünü takmaya çalışıyordu.
“Baba, konuşabilir miyiz?”
“Konuşalım oğlum.”
Mert bir süre sustu.
“Ben sana kızgın değilim aslında.”
Mehmet, gözlüğünü eline bıraktı.
“Bana kızgın olduğunu biliyorum.”
“Hayır, yani… Sana da kızıyorum. Ama en çok kendime kızıyorum. Senin paranı kaybettim. Annemin yüzüne bakamıyorum. Arkadaşlarımın yanında kendimi eksik hissediyorum. Bir işe giremediğim için bazen sanki hiçbir işe yaramıyormuşum gibi geliyor. Siz bana bir şey söylemeseniz de ben zaten her gün kendime söylüyorum.”
Mehmet oğlunun yüzüne baktı. O anda karşısında kendisine hakaret eden adamı değil, başarısızlığını bir türlü taşıyamayan genç bir insanı gördü.
Ama bu kez hemen teselli etmeye çalışmadı.
“Bunları bana söylemen iyi,” dedi. “Keşke hakaret etmeden de söyleyebilseydin.”
Mert başını eğdi.
“Biliyorum.”
“Ben senin her derdini çözemem. Bunu da bil. Ama seninle birlikte düşünürüm. Yeter ki birbirimize düşman olmayalım.”
Mert’in gözleri doldu. Ağlamadı. Belki henüz ağlayacak kadar rahat değildi. Belki de yıllardır biriktirdiği utanç, gözyaşlarına bile izin vermiyordu.
“Paranı ödeyeceğim,” dedi.
Mehmet başını iki yana salladı.
“Önce hayatını toparla. Para sonra.”
Mert kapıya yöneldi. Çıkmadan önce durdu.
“Gömleğin için söylediğim şey…”
Mehmet bekledi.
“Öyle dememeliydim.”
“Dememeliydin,” dedi babası. “Ama bir daha dememeni umuyorum.”
Mert başını sallayıp çıktı.
Bu, bir başlangıç sayılabilirdi. Ama henüz bir son değildi.
Bir hafta sonra Mehmet atölyeden eve dönerken oğlunu kapının önünde buldu. Mert elinde iki poşet taşıyordu.
“Ne aldın?”
“Ekmek, peynir… Annem bir şeyler istemişti.”
Mehmet poşetlerden birini almak için elini uzattı. Mert vermedi.
“Ben taşırım baba.”
Birlikte merdivenleri çıktılar. İkisi de konuşmadı.
Mehmet o akşam telefonunun ekranındaki mezuniyet fotoğrafını değiştirmedi. O fotoğraftaki gurur hâlâ oradaydı; yalnız artık gururun, bir çocuğun başarısıyla ölçülemeyeceğini biliyordu. Oğlu işsizdi. Borçları vardı. Geleceği belirsizdi. Bunların hiçbiri bir günde değişmeyecekti.
Ama Mehmet, yıllardır ilk kez oğlunun omuzlarındaki yükü görebilmişti. Mert de babasının omuzlarında taşıdığı yükü.
Belki de aynı evde yaşamak, birbirinin acısını anlamak için yeterli değildi. Bazen insanın kendi acısına biraz olsun yer açabilmesi gerekiyordu; başkasının acısını da görebilmek için.
O gece Mehmet, telefonunu eline aldı. Mezuniyet fotoğrafına baktı.
Sonra ekranı kapattı.
Oğlunun geleceği hâlâ karanlıktı. Fakat babası artık o karanlığı tek başına aydınlatmak zorunda olmadığını biliyordu.
Mert ise odasında, ertesi gün göndereceği iş başvurusunun dosyasını hazırlıyordu. Masasının üzerinde diploması duruyordu. İlk kez uzun zamandır ona bakarken yalnızca kaybettiği yılları düşünmedi.
Yine de sabah uyandığında hayat kolaylaşmayacaktı.
İşsizlik bitecek diye bir söz yoktu. Borçlar kendiliğinden ödenmeyecekti. Kırılan kalpler de tek bir özürle onarılmayacaktı.
Ama o evde bir şey değişmişti.
Baba, evladını sevmek uğruna kendinden vazgeçmek zorunda olmadığını anlamıştı.
Oğul da hayatın kendisine borçlu olduğu şeylerle, annebabasının ona borçlu olduğunu sandığı şeylerin aynı olmadığını ilk kez düşünmeye başlamıştı.
Bir aileyi kurtaran şey, herkesin birbirini anlaması değil; kimsenin artık diğerini inciterek kendi acısını susturmaya çalışmamasıdır.


